پیامبر گوینده است

احمدرضا همتی مقدم 

هفته قبل مطلبی در دو شماره از روزنامۀ کارگزاران از جناب مجتهد شبستری منتشر شده بود كه تاملات و ملاحظاتی درباره انتقال وحی توسط پیامبر بود. با توجه به آنچه در لید مطلب آمده بود، گفتار فوق برگرفته از سایت دایره‌المعارف بزرگ اسلامی بود كه طبعا چندان پردازش نشده بود، بنابراین شاید استناد تنها به این مطلب برای بررسی آرای شبستری چندان موجه نباشد. با این حال من تنها با استناد به گفتار فوق، مطلب ایشان را بررسی می‌كنم.⁽¹⁾

قرائت نبوی از جهان (6)

 

تخریب نظریات به جای نقد نظریات

 

محمد مجتهد شبستری

  چند سال پیش که شاهد آزادی نسبی مطبوعات بودیم وقتی نظر یا نظریه‌ای جدید در باب دین منتشر می‌شد حتی منسوبان به مراکز قدرت سیاسی برای مقابله با آن حداقل در اوّلین مرحلۀ از در نقد وارد می‌شدند. اما امروزه که از آن آزادی نسبی هم خبری نیست نه تنها آن منسوبان به جای نقد نظر و یا نظریه به تخریب نظر و نظریه به هر قیمت، می‌پردازند گاهی طرفداران آزادی بیان و نواندیشی دینی هم ، بدون آگاهی و در عین حسن نیت در همین ورطه می‌افتند.

قرائت نبوی از جهان (5)

پیش فرض‌های تفسیر آزاد قرآن (5)
نصّ‌‌‌گرائی فقهی و قرآن نامفهوم

 محمد مجتهد شبستری

نها پاره‌ای از فیلسوفان مسلمان (ملاصدرا) نیستند که قرآن را نامفهوم می‌سازند، فقیهان نصّ‌‌گرا هم همین کار را می‌کنند. فقیه وقتی می‌گوید تمام احکام جزائی و یا احکام ارث و یا احکام خانواده و... که در قرآن آمده باید بدون کم و کاست در جامعه‌های جدید امروز مسلمانان اجراء شوند قرآن را نامفهوم می‌سازد گر چه این نظر را «خودداری از اجتهاد در مقابل نصّ» می‌نامد. 

قرائت نبوی از جهان (4)

پیش فرضهای تفسیر آ‍زاد قرآن (3)
نظریۀ ملاصدرا و نامفهوم شدن قرآن

 

محمد مجتهد شبستری
در مقالۀ قرائت نبوی از جهان (2) گفتم نه تنها نظریۀ کلامی رائج و مشهور، بلکه تبیین فیلسوفان و عارفان مسلمان نیز از وحی، قرآن را از قلمرو مفهوم همگان بودن خارج می‌کند. حال که در مقاله گذشته منظور از مفهوم همگان بودن را توضیح داده‌ام جای این است که دوباره به آن مطلب بازگردم. 

قرائت نبوی از جهان (3)

پیش فرضهای تفسیر آ‍زاد قرآن (2)

مقتضَیات فهم و مقتضَیات ایمان

محمد مجتهد شبستری

در الهیات و عرفان ادیان ابراهیمی موضوعات مهمی پیرامون کتابهای مقدّس مطرح شده که می‌توان آنها را به چهار بخش عمده زیر تقسیم کرد:

قرائت نبوی از جهان (2)

کلام خدا و کلام انسان
پیش‌فهم‌های تفسیر آزاد قرآن

 

محمد مجتهد شبستری

1- مدّعاهای اصلی مقاله:
مقالۀ «قرائت نبوی از جهان» که در فصلنامۀ مدرسه شماره 6 چاپ شد نظریه‌ای فلسفی یا الهیاتی یا علمی درباره حقیقت کلام الهی یا وحی یا تجربه نبوی و مانند اینها نیست. آن مقاله نظریه‌ای است درباره «چگونه مفهوم شدن» متن قرآن که دو مدعای اصلی دارد:

 

قرائت نبوی از جهان (1) _ بخش دوم

در اینجا چند نمونه از آیات کلیدی در این باب را نیز، نسبتاً با تفصیل می‌آورم و مطالعه سایر موارد را که بسیار زیاد است به خوانندگان گرامی واگذار می‌کنم.

قرائت نبوی از جهان (1) _ بخش اول

کلام نبوی

محمد مجتهد شبستری

 از بررسی متن قرآن به مثابه شواهد تاریخی به دست می‌آید که مدعای آن انسان، که در این متن از نبوت او سخن می‌رود، این بوده که سخنی که وی به صورت آیات برای مردم می‌خواند و آنان را به قبول آن دعوت می‌کند؛ گر چه کلام خود وی است ولی یک منشأ الهی دارد.